Bút lông thư pháp, lịch sử và những kiến thức cơ bản

Bút lông là 1 trong những vật phẩm không thể thiếu cho thư pháp. Cùng với nghiên, mực tàu và giấy tạo nên bộ văn phòng tứ bảo. Muốn có được những nét chữ thư pháp mang phong cách riêng, người theo thư pháp phải thật hiểu và am tường về bút.

Sau đây THƯ VIỆN AN VI xin phép tổng hợp một số kiến thức về bút lông đến cho bạn đọc.

1, Lịch sử ra đời.

Theo sử sách ghi lại, bút lông xuất hiện từ thời văn kỳ thân thạch khí (khoảng 200 TCN). Minh chứng là hoa văn họa tiết tinh tế được vẽ trên các món đồ sành. Nếu không có bút lông thì không thể có được những hoa văn thẩm mỹ đến thế.

Bút lông thư pháp lịch sử và những kiến thức cơ bản
Bút lông cao cấp Chu Hổ Thần lang hào

Nhưng cũng có thuyết cho rằng,  Mông Điền 1 danh tướng thời Tần Thủy Hoàng đã tạo ra chiếc bút lông đầu tiên. Nguyên nhân là khi ông hành quân qua núi Trung Sơn Sở quốc, ông đã bắt được 1 giống thỏ núi lông dài. Ông đã lệnh cho thợ lột da lấy lông làm bút và khi dùng thử thấy rất tốt. Từ đó bút lông được sử dụng cho đến tận ngày nay.

Có thể tóm gọn lịch sử của bút lông như sau: khởi phát từ thời văn kỳ thân thạch khí, hình thành từ thời Chu Thương, phát triển thời Tần Hán, hưng thịnh ở thời Đường Tống và cực thịnh ở thời Minh Thanh.

2, Những kiến thức cơ bản về bút lông.

a, Cấu tạo của bút lông.

Thông thường, 1 chiếc bút lông gồm 4 phần chính:

  • Đỉnh bút: gồm có phân dây treo bút và mũ gắn vào đầu cán bút. Một số loại bút bị lược bỏ phần mũ bút xâu trực tiếp dây bút qua cán bút.
  • Quản bút: Phần quản bút thường được làm bằng trúc, gỗ, ngà voi, sừng, ngọc, thủy tinh, sứ, kim loại.v.v… Độ dài cán bút khoảng 18-23cm. Trên quản bút có ghi đầy đủ thông tin chi tiết của bút gồm: tên bút, hãng sản xuất, công dụng bút, loại lông làm bút, cỡ bút.
  • Đẩu bút: là phần nối giữa cán bút và lông bút. Một đầu của đẩu bút gắn với cán bút và một phần chụp lấy lông bút.
  • Đầu bút: là phần lông bút
Bút lông thư pháp lịch sử và những kiến thức cơ bản
Cấu tạo của bút lông

b, Cấu tạo phần lông bút.

Lông bút là bộ phần quan trọng nhất của 1 chiếc bút lông. Lông bút quyết định nét chữ sẽ được viết ra như thế nào. Lông bút gồm 3 lớp cơ bản.

  • Đầu phong: là những chiếc lông cốt nằm ở giữa, lông cốt (lông trụ) thường có tính cương kiện để tạo ra sự khỏe khoắn của chiếc bút. Những chiếc lông này cần được tuyển chọn kỹ càng, đầu lông phải thực sự nhọn để tạo ra yếu tố tiêm (nhọn) cho bút.
  • Nhị phong: bao phủ ngoài lớp thứ 1 nhưng ngắn hơn một chút. Số lượng lông lớp lông này phải dựa theo tỷ lệ nhất định. Độ ngắn dài của lông phía trong và ngoài của lớp lông này cũng khác nhau. Lớp lông thứ 2 ngậm mực nhiều nhất để cung cấp mực cho lớp lông 1 trong quá trình viết, vẽ.
  • Tam phong (có tên khác là sấn phong): bao phủ ngoài lớp 2 nhưng ngắn hơn lớp 2 một chút.

Thực tế mỗi chiếc bút có ít nhất là 10 tầng lông vì mỗi lớp lông lại gồm nhiều tầng lông dài ngắn khác nhau. Các lớp lông được sắp xếp chồng lên nhau, dùng lược trải đi trải lại nhiều lần cho đến khi không nhìn thấy rõ ràng sự ngắn dài giữa các tầng lông liền kề.

c, Các nguyên liệu để làm bút lông.

Nguyên liệu cơ bản để làm 1 chiếc bút lông là gỗ, nhựa và lông.

Ngoài phần lông bút bắt buộc phải làm bằng lông thì phần quản bút có thể được làm từ nhiều nguyên liệu như: gỗ, trúc, ngà voi, ngọc, kim loại…

Bút lông thư pháp lịch sử và những kiến thức cơ bản
Bút lông Chu Hổ Thần tiểu Khải lang hào

Trong suốt lịch sử hình thành và phát triển, phần lông bút chủ yếu được làm từ các loại lông động vật. Từ lông gà, lông ngỗng, lông dê, lông sói… Dùng lông thỏ để làm lông bút là một bước đột phá lớn cho bút lông.

Ngày nay, nguyên liệu để làm lông bút rất đa dạng. Nhà sản xuất có thể sử dụng 1 loại hoặc kết hợp nhiều loại lông với nhau. Cùng với sự phát triển của xã hội, các loại lông nhân tạo ra đời và cũng được sử dụng dể làm lông bút.

Nhưng loại lông được dùng phổ biến nhất hiện nay là lông dê và lang hào. Loại lang hào tốt nhất là bắc lang hào.

d, Các loại bút lông.

Bút lông thư pháp lịch sử và những kiến thức cơ bản
Bút lông Hà Thị Kiêm Hào

3 loại bút lông cơ bản: Nhuyễn hào bút, ngạch hào bút và kiêm hào bút.

  • Nhuyễn hào bút được chế từ lông dê, lông gà…rất mềm mại và ngậm được nhều mực. Vì thế nhuyễn hào cho ra nét chữ uyển chuyển, vận bút rất linh hoạt.
  • Ngạch hào bút được chế từ lông thỏ, lông sói, lồn hươu, lông ngựa…nên rất cương kiện, đầu bút khỏe, tính đàn hồi, tạo độ biến hóa. Ngạch hào bút thích hợp với ngời có khí thế hào sảng, tinh thần kiêu bạt.
  • Kiêm hào bút là sự kết hợp của cả 2 loại lông cứng và mềm để tạo ra 1 chiếc bút dung hòa cho cả 2. Loại bút này vừa mềm mại mà vẫn cứng cáp nên rất tiện để sử dụng. Kiêm hào bút phù hợp với hầu hết các đối tượng.

Ngoài ra có thể phân chia bút lông dựa trên những tiêu chí khác:

  • Căn cứ vào kích thước của lông bút có: Bút tiểu khải, trung khải, đại khải. Theo đó, cỡ chữ tiểu khải từ 1-3cm; cỡ chữ trung khải từ 4-6cm; cỡ chữ đại khải từ 6-9cm. Các loại bút cỡ lông lớn hơn gồm có: Bính bút, liên bút, đẩu bút, thực bút.v.v..
  • Dựa vào mục đích sử dụng của người viết có: Bút viết chữ và bút vẽ tranh.
  • Dựa vào độ dài của lông có: Trường phong (lông dài), trung phong (lông cỡ trung bình), đoản phong (lông ngắn).

 e, Tiêu chuẩn chọn 1 chiếc bút lông thư pháp.

Bút lông thư pháp lịch sử và những kiến thức cơ bản
Tiêu chuẩn để chọn bút lông: TIÊM, TỀ, VIÊN, KIỆN

1 chiếc bút lông thư pháp tốt thể hiện ở 4 đặc điểm: Tiêm, Tề, Viên, Kiện.

  • Tiêm: nhọn. Khi lông bút chụm lại, ngòi bút phải nhọn.
  • Tề: đều. Khi bóp đầu bút ra các sợi lông phải bằng nhau, không thò thutj
  • Viên: dầy, đầy đặn. Ngòi bút tròn đều, lông bút dầy.
  • Kiện: đàn hồi. Là sự đàn hồi của ngòi bút; thử ấn ngòi bút rồi nhấc bút lên, ngòi trở về trạng thái cũ.